Page 84 - ΤΕΥΧΟΣ 30

SEO Version

Η διαμόρφωση των διάφορων Ελληνικών
επωνύμων αποτελεί μια σύνθετη ιστορία.
Ενώ δεν είναι κοινή και ενιαία, έχει ιδιαί-
τερο ενδιαφέρον, γιατί σε κάθε περί-
πτωση αναδεικνύει τις κοινωνικές και
πολιτισμικές συγκυρίες μέσα από τις ο-
ποίες αποκρυσταλλώθηκε. Σε όλους εί-
ναι γνωστά τα Κεφαλλονίτικα επώνυμα
με την κατάληξη σε –ατος. Υπάρχει μάλι-
στα σε πολλούς η εσφαλμένη εντύπωση
ότι όλα τα Επώνυμα που προέρχονται από
την Κεφαλονιά έχουν αυτή την κατάληξη.
Η αλήθεια είναι ότι ένα σημαντικό μέρος
τους είναι τέτοιας μορφολογίας, αλλά
ίσως ούτε καν τα μισά. Σε καταμέτρηση
του 1883, από τους 23.737 εκλογείς της
Κεφαλονιάς, τα 7.391 επώνυμα καταλή-
γουν σε –ατος. Βέβαια, η παραπάνω ανα-
φορά μόνο ως ενδεικτική μπορεί να ε-
κληφθεί.
Η κατάληξη –άτος είναι λατινογενής.
Προέρχεται από την λατινική κατάληξη -
atus. Προστιθέμενη σε ένα ρήμα εκφρά-
ζει παθητική μετοχή. Μάλιστα, στην ο-
νομαστική έχει ως εξής: -atus (αρσε-
νικό), ata (θηλυκό), atum(ουδέτερο),
αναφέρω και τον πληθυντικό -ata (ουδέ-
τερο). Προστιθέμενο σε ουσιαστικό ή επί-
θετο δηλώνει μια παθητική ιδιότητα, κα-
τάσταση, κ.τλ. Στον πληθυντικό της ίδιας
κατάληξης μπορεί να αποδοθεί και η κα-
τάληξη –ατα, πολλών τοπωνυμιών του
νησιού. Πέρα όμως από την ετυμολογική
ανάλυση, είναι ακόμη σημαντικότερο να
εξεταστεί πως ακριβώς διαμορφώθηκε και
επικράτησε αυτή η συνήθεια. Τόσο για να
διαλευκάνει λανθασμένες εντυπώσεις,
π.χ. ότι τα επώνυμα διαμορφώθηκαν από
τα τοπωνύμια ή παρερμηνείες της λατινι-
κής επιρροής με την λατινική καταγωγή,
όσο και για να εξαχθούν τα ιστορικά και
πολιτισμικά δεδομένα.
Μέχρι και τον 18ο αιώνα σπανίως συναν-
τάμε τέτοια επώνυμα. Η συχνότητα εμ-
φάνισης τους είναι τέτοια σε μέγεθος που
δεν μπορούν να αναζητηθούν σε αυτήν
την περίοδο οι ρίζες αυτής της συνήθειας.
Η Σ. Ζαπάντη παραθέτει 34 ονόματα
«κοντόσταβλων» του 16ου αιώνα, οπού
μόνο ένα λήγει σε -άτος (Παπαδάτος).
Στο βιβλίο του Miklosich Mueller, Acta
Diplomata Graeca Medii Aevi Collecta,
τ.5, συναντάμε επίσης ελάχιστα κατά το
1262. Γύρω στα μισά του 18ου αιώνα
έχουμε την σταδιακά αυξανόμενη χρήση
τους. Μάλιστα, το συνήθειο της διαμόρ-
φωσης επωνύμων σε –άτος συμβαίνει
παράλληλα με την εμφάνιση ενός ακόμη
συνήθειου, για την ακρίβεια αποτελεί
μέρος του- την χρήση του διπλού επωνύ-
μου. Η Κεφαλλονίτικη χρήση του διπλού
επωνύμου αποτελεί και ένα μοναδικό
φαινόμενο στην Ελλάδα.
Η διαμόρφωση των επωνύμων με την
προσθήκη της κατάληξης –άτος, είναι πα-
τρωνυμική. Το παραγόμενο επώνυμο
προκύπτει από κύριο όνομα.
Ακολουθεί το κυρίως επώ-
νυμο. Για να γίνει πιο κατα-
νοητό, χρειάζεται η αναφο-
ρά ενός παραδείγματος:
Τεύχος 30 • Δεκέμβριος 2011 • www.kmag.gr
84
άρθρα
Η προέλευση των Κεφαλλονίτικων
επωνύμων σε –άτος